بر اساس کتاب فیلمنامه کوتاه، فیلم کوتاه از مفهوم تا تولید نوشته دان گریس کیس

مفاهیم کلیدی در فیلمنامه کوتاه با بررسی فیلم کوتاه «بادکنک قرمز»

هرساله هزاران فیلم کوتاه ساخته می‌شود و به همان اندازه فیلم‌نامه‌ی کوتاه ساخته می‌شود، که نویسندگان آنها به دنبال کارگردان و تهیه‌کننده هستند. در این مقاله به اصولی می پردازیم که برای فیلمنامه کوتاه بایست آنها را رعایت کنیم.

فیلمنامه چیست؟

«مبنای نوشتاری یک فیلم» ساده‌ترین تعریف برای «فیلمنامه» است. برخی از فیلم‌سازان نیز فیلم‌نامه را به طرح و نقشه راه تشبیه می‌کنند. یکی از اجزای اصلی فیلم‌نامه «داستان» است.
تعریف داستان: تمام رویداد بطنی فیلم‌نامه که توسط فیلم‌نامه نویس ارائه می‌شود را گویند. داستان شامل بک استوری (پیش داستان) شخصیت‌ها و رویدادهایی است که پیش از Fade In (به تدریج آشکار شدن)، یا پس از Fade Out (به تدریج محو شدن) قرار دارند و خارج از چشم دوربین رخ می‌دهند، رویدادهایی که برخی از آنها به انتخاب نویسنده به شکل درام در می‌آیند.

در این مقاله می خواهیم به کمک بررسی فیلم کوتاه «بادکنک قرمز» مفاهیم کلیدی فیلمنامه نویسی را مرور کنیم.
معرفی فیلم بادکنک قرمز:

001

بادکنک قرمز
(THE RED BALLON)
فرانسه،۱۹۵۶
۳۴ دقیقه
نویسنده و کارگردان: آلبرت لاموریس

برنده‌ی بهترین فیلم‌نامه اورجینال ( غیر اقتباسی) در اسکار
داستان: یک پسربچه که بادکنکی جادویی دارد، هنگامی که روزهای خود را در پاریس سپری می‌کند، برخوردهای مخالفت آمیز دیگران را تحمل می‌کند.

چهار اصل در فیلمنامه کوتاه:

۱– ایده واحد

فیلمنامه خود را متمرکز نگاه دارید و از پرداختن ایده‌های پراکنده که هیچ مرکز ثقلی ندارند پرهیز کنید. طرح خود را روی یک کنش دراماتیک روشن و واحد بنا کنید که از یک درگیری روشن و واحد برمی‌خیزد. به‌جای این کار، به‌جای آن‌که کل زندگی یک شخصیت را به شکل دراماتیک در بیاورید، یک لحظه ی محوری از زندگی او را به شکل دراماتیک دربیاورید. خلاقیت تنها در استفاده از عناصر موجود نیست، بلکه مستلزم کنار گذاشتن برخی عناصر نیز هست.
مثال: داستان با  X و Y  شروع می‌شود و در میانه فیلم به Z می‌رسد و در پایان به A می‌پردازد! و این با ساختار فیلم کوتاه متناقض است.  اصولاً در فیلمنامه کوتاه فرصتی برای پرداختن به چندین موضوع نیست.

 

002

 

بادبادک قرمز: ایده مرکزی این فیلم رابطه یک پسربچه با بادکنک است. در طول ۳۴ دقیقه فیلم کاملاً به رابطه صمیمانه و عاشقانه این دو می‌پردازد و حتی لحظه‌ای دور نمی‌شود و هیچ عنصر دیگری را بر این رابطه ترجیح نمی‌دهد، هیچ صحنه‌ای از زندگی خصوصی، کارهای روزمره (خوردن، خوابیدن و …) نشان نمی‌دهد. در واقع شخصیت‌ها را در مهم‌ترین مقطع زندگی‌شان با استفاده از جزییات به  تصویر می‌کشد و فقط رابطه پسر و بادکنک را از لحظه آشنایی تا لحظه از دست دادنش نمایش می‌دهد به‌طوری که در پایان فیلم بادکنک برای پسر چیزی شبیه معشوقه می‌شود! و مهم‌تر اینکه این مفهوم را بدون دیالوگ و به‌صورت غیرمستقیم به ما می‌گوید.

۲– محدود کردن چهار چوب زمانی کنش
بهتر است همیشه کنش فیلمنامه فیلم کوتاه خود را در کوتاه‌ترین دوره زمانی ممکن فشرده کنید. طرح یک فیلم کوتاه نباید در طول ماه‌ها یا هفته‌ها رخ بدهد. این کار به‌شدت تنش دراماتیک را از هم می‌پاشد. بهترین حالت آن است که کنش حتی در طول چند روز نیز رخ ندهد. حالت ترجیحی آن است که طرح در طول چند ساعت و شاید حتی در زمان واقعی، یعنی برابری زمان روی پرده و زمان در جهان واقعی، رخ بدهد.

 

003

 

بادکنک قرمز: طرح فیلم‌نامه بادکنک قرمز در دو روز اتفاق می‌افتد و با توجه به ایده مرکزی، کنش‌ها و درگیری‌های شخصیت، بسیار منطقی به نظر می‌رسد. صبح روز اول پسر هنگام رفتن به مدرسه  با بادکنک آشنا می‌شود و عصر روز دوم او را از دست می‌دهد. در واقع دو روز برای نشان دادن عمق رابطه، مانع‌های بیرونی رابطه و درگیری پسر با بچه‌های شهر انتخاب مناسبی به نظر می‌رسد.

۳شخصیت‌های محدود
یک مخاطب با یک فیلم از طریق شخصیت‌های آن ارتباط بر قرار می‌کند. یک مخاطب نه تنها در شناخت گروه بزرگی از شخصیت‌ها در مدت کوتاهی از فیلم بازمی‌ماند، حتی ممکن است نتواند آنها را از یکدیگر متمایز کند. برای مثال در فیلمی که ۲ تا ۳ دقیقه طول می کشد سه شخصیت تقریباً رقم بزرگی است.

 

004

 

بادکنک قرمز: در طول ۳۴ دقیقه این فیلم تنها ما با دو شخصیت اصلی روبرو هستیم. پسربچه و بادکنک که با  جادویی بودنش تبدیل به شخصیت شده است و فیلم‌نامه نویس به بادکنک ویژگی انسانی داده است. (در صحنه‌ای از فیلم بادکنک پسربچه به بادکنک آبی دختربچه‌ای علاقه نشان می‌دهد) دیگر شخصیت‌های فقط در  یک صحنه هستند و نمی‌توان آنها را شخصیت اصلی نامید.

۴-ایجاز در دیالوگ و استفاده بیشتر از تصویر
فیلم، هنر روایت یک داستان از طریق تصاویر متحرک است. چالش، بیرون کشیدن آن چیزی است که در زیر سطح نهفته است و همچنین یافتن یک معادل تصویری برای آنکه موضوعی ذهنی را به یک موضوع فیزیکی و موضوعی درونی را به یک موضوع خارجی تبدیل کنیم.
هنگامی که تصاویر نمی‌توانند به‌تنهایی معنا را منتقل کنند، دیالوگ به‌عنوان مکمل به‌کار می‌رود. اما این نکته را به خاطر داشته باشید که یک بازیگر حرفه‌ای می‌تواند با چهره‌اش در یک کلوز آپ بیشتر از آنچه یک نویسنده بزرگ می‌تواند در چند صفحه دیالوگ بگوید، معنی را به بیننده منتقل کند. همچنین این نکته را به خاطر داشته باشید که فیلمنامه‌ای که به‌تمامی توسط دیالوگ پیش می‌رود بیشتر مناسب تلویزیون و تئاتر است. مگر اینکه ساختار و چهارچوب اصلی روایت فیلم بر اساس دیالوگ باشد. در همین راستا نمونه‌های موفقی از فیلم‌های کوتاه پر دیالوگ تجربه شده است.

 

005

 

بادکنک قرمز: این فیلم ۳۴ دقیقه‌ای تقریباً ۹ کلمه دیالوگ دارد و یکی از بهترین نمونه‌های قصه‌گویی با تصویر است.  به‌طور مثال ابتدای فیلم وقتی مأمور قطار شهری به پسر اجازه نمی‌دهد با بادکنک وارد قطار شود، او دویدن با بادکنک تا مدرسه را بر سوار شدن بدون بادکنک ترجیح می‌دهد و این یعنی «پسربچه به بادکنک علاقه دارد.» نویسنده های مبتدی برای منتقل کردن این نوع مفاهیم از دیالوگ استفاده می‌کنند.

در این فیلم هیچ دیالوگ احساسی و عاطفی نمی‌شنویم ولی فیلمساز با تصاویر بسیار ساده، ذهنمان را درگیر رابطه عاطفی پسر و بادکنک می‌کند. صحنه پایانی فیلم چنان احساسی به مخاطب می‌دهد که هیچ دیالوگی به قدرت این تصاویر نمی‌تواند این‌طور احساسات بیننده را تحریک کند.

006

 

انواع فیلم کوتاه

۱کوتاهِ کوتاه مدت:  ۴۲ دقیقه
بر مبنای یک کنش دراماتیک کوتاهِ واحد، با یک بحران؛ معمولاً ۱ یا ۲ صحنه
۲– کوتاه متداول:  ۱۲۷ دقیقه
بر مبنای یک کنش دراماتیک واحد روشن، با یک بحران یا بیشتر؛ حدود ۵ تا ۸ صحنه
۳– کوتاه متوسط: ۲۵۲۰ دقیقه
بر مبنای یک کنش دراماتیک پیچیده‌تر با بحران‌های چندگانه به‌طورمعمول که با یک طرحِ «ب» بر آن تأکید می‌شود.
۴-کوتاهِ بلند مدت: ۳۰ دقیقه یا بیشتر
بر مبنای یک کنش دراماتیک پیچیده‌تر با بحران‌های چندگانه با یک طرحِ «ب» که به خوبی پرورش یافته بر آن تأکید می‌شود.
حدود ۳۰۲۰ صحنه اصلی، با توجه به طول فیلمنامه.

تعاریف اصطلاحات

کنش: حرکت دراماتیک تدریجی طرح را گویند.

درگیری (ستیز): تقابل اساسی بین شخصیت‌ها یا بین یک شخصیت و یک نیروی دراماتیک (محیط، جامعه یا سرنوشت) است.

بحران: نقطه‌ای در یک کنش که در آن شخصیت با یک مانع روبرو می‌شود.

مانع: یک مشکل یا سد ذهنی، فکری یا فیزیکی که شخصیت باید بر آن غلبه کند.

طرح آ: طرح اصلی فیلم که یک طرح فرعی یا بیشتر دارد. این مفهوم خط کنش یا خط پیش‌زمینه نیز نامیده می‌شود.

طرح ب: مهم‌ترین طرح فرعی در فیلمی با یک طرح فرعی یا بیشتر. این مفهوم خط شخصیت یا خط پس‌زمینه نامیده شده است.

 
در نوشتن فیملنامه کوتاه از چه چیزهایی پرهیز کنیم؟
 
۱طرح‌های فرعی چندگانه
اگر بی‌عیب و نقص نگاه‌داشتن شخصیت‌های متعدد دشوار است، بی‌عیب و نقص نگاه‌داشتن طرح‌های فرعی متعدد از آن‌هم دشوارتر است. حتی در یک فیلم کوتاه بلند ۳۰ دقیقه‌ای یا بلندتر یک طرح اصلی و یک طرح فرعی می‌تواند رویدادهایی بیش‌ازاندازه لازم برای حفظ توجه مخاطب فراهم کند.
هرساله هزاران فیلم کوتاه ساخته می‌شود و به همان اندازه فیلمنامه‌ی کوتاه ساخته می‌شود که به دنبال کارگردان و تهیه‌کننده هستند. برای آنکه اثری توجه جدی به خود جلب کند، باید آنچه مجریان تبلیغات و بازاریابی آن را «شلوغی» می‌نامند، از فیلم‌نامه خود حذف کنید.
۲گره‌گشایی از طریق مرگ (قتل یا خودکشی)
درحالی‌که مرگ به‌طور حتم گره‌گشایی را برای یک داستان فراهم می‌کند، در اغلب مواقع این کار حاصل فقر تخیل است و یک هدف دراماتیک مجاب‌کننده ندارد. کشتن یک شخصیت و از صحنه خارج کردن او هرگز پیشبرد مبتکرانه‌ای برای یک طرح نیست.

 

Suicide

 

۳قتل‌های سریالی
خاص بودن این نوع از مرگ آن را بدیع‌تر و جذاب‌تر نمی‌کند. در حقیقت احتمالاً به‌اندازه شخصیت‌های دیگر درباره قاتلان سریالی بسیار زیاد کار شده است.
۴رؤیاها و تخیل‌ها
آفریدن یک دنیای متقاعدکننده در فیلمنامه بیش و کم روی پرده بیشتر ازآنچه که انتظار دارید زمان می‌برد. نه سکانس‌های رؤیا و نه سکانس‌های تخیل، هیچ‌یک، به آفرینش آن دنیا کمک نمی‌کند. در حقیقت، آنها از آن دنیا جدا می‌افتند.

۵سلاح‌ها
همان‌طور که مرگ یک گره گشایی آسان است، اسلحه‌ای که به‌سوی سر کسی نشانه رفته، یک محرک آسان است.

 

survival_weapons-august-27-2015

 

۶شخصیت‌هایی که آشکارا تناقض دارند
مرد بی‌خانمان مهربان، سربازی که از گاندی نقل‌قول می‌کند، فردی با ذهن مغشوش که از حقایق بزرگ صحبت می‌کند در غیر این صورت او قادر به تفکر منطقی نیست….
اگر تناقض این‌قدر آشکار است، کسی مدت‌ها پیش از شما به آن فکر کرده است. بنابرین، گذشته از فقدان اصالت، این کار بداعت ندارد.

امیدواریم از مطالعه این مقاله کوتاه، ایده هایی برای بهتر نوشتن فیملنامه کوتاه برای شما حاصل شده باشد.

نویسنده: داود میرزابیگی

2+

مدرسه آینه



نظری ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*
*