سیر دروس تدوین مقدماتی

تدوین مقدماتی | درس صفر: دوره‌ای در مورد سرودن با کلمات سینما

درک صحيح از تدوين و شناخت محدوديت‌ها و توانمندي‌هايش، در عمده مراحل ساخت و پس از ساخت فيلم بسيار موثر است، از نگارش فيلم نامه و دکوپاژ يا تقطيع براي توليد گرفته تا نحوه دوربين گذاري و بازيگرداني و دستياري نور و صدا و تصوير.

با احترام و افتخار این شما و این دورهی آموزش مبانی و الفبای …

تدوین

تدوینی که به آن کارگردانی مجدد فیلم گفته اند، دمیدن روح در جسم بی جان تصاویر و متولد شدن فیلم به آن ربط دارد و این همان تدوینی است که کولشوف معروف در موردش گفته بود:

«هنر فیلم هنگام بازی هنرپیشه‌ها و فیلم برداری صحنه‌های مختلف شروع نمی‌شود، بلکه اینها صرفا تدارک دستمایه است، هنر فیلم از لحظهای شروع میشود که کارگردان شروع به تدوین میکند.»

 بله همان تدوینی که رکن ثابت همه ی تولیداتی است که به نوعی روایت در آن‌ها وجود دارد و به اندازه دوربین برای انواع تولیدات سینمایی و بصری ضروریست و حتی گاهی دامنه حضورش از دوربین هم بیشتر است، در سینمای داستانی، مستند، انواع برنامه‌های تلوزیونی و حتی رادیویی، تبلیغات، نماهنگ‌ها و اعلانها و حتی تبلیغات به اصطلاح فلشی اینترنت.

همان تدوینی که در تعریف ماهیت سینمای مستند توسط افراد مختلف، تقریبا همیشه پای ثابت ماجراست، همان تدوینی که همایون امامی در کتاب خوبش، فیلم مستند؛ درام و ساختار دراماتیک آن را مرحلهی دیگری از مکاشفه در واقعیت می‌خواند و اضافه می‌کند ای بسا فیلم‌هایی که پاسخ نهایی پرسش‌های خود را پای میز تدوین یافته اند و مستند ساز در خلال ساخت به دلیل در گیری‌های ساخت و تولید متوجه آنها نشده است و این فقط یکی از دلایلی است که تدوین را کارگردانی مجدد فیلم لغب داده است.

پیش نیازهای دوره

از آنجائیکه تدوینگر و فرآیند تدوین، بنا به دلایلی که بعدا عرض خواهد شد با تمامی مراحل قبل و بعد از تولید درگیری دارد، بنا بر این دوستان باید التفات بفرمایند که در طول مسیر ما ناگزیر به گردنه‌های کارگردانی، صدا و تصویر برداری، نورپردازی اصطلاحات فنی سینما، فیلم نامه و… بر می‌خوریم و به منظور جلوگیری از حوادثی نظیر سقوط به خارج از جزوه یا انحراف به سمت ابهام، عزیزان باید اطلاعات عمومی پیشین خود در این زمینه‌ها را به همراه داشته باشند. البته تلاش شده جهت رفاه حال شما عزیزان بنا بر ضرورت پست‌های امدادی نظیر توضیحات حاشیه‌ای و ارجاعات بینا متنی نیز در دروس گنجانده شود.

شیوه گردآوری مطالب و اعتبار علمی دوره

در پس آنچه به تدریج پیش کش خواهد شد، اشراف بر مجموعه‌ای جامع و معتبر از منابع مختلف تخصصی در زمینه تدوین فیلم شامل اغلب کتب فارسی، مقالات و فیلم‌های موجود و جزوات و شرح درسهای مصوب مراکز معتبر آموزش سینما نهفته که در استفاده از آنها جهت تهیه و تنظیم مطالب دوره این نکات رعایت شده است.

* از ذکر مباحث صرف تاریخی و همچنین مباحث فلسفی و زیر بنایی و مشاجرات نظریه پردازان سینما در زمینه تدوین تا جایی که به اصالت آموزشی مطالب ضربه نزند پرهیز شده است.

* تجمیع مطالب پراکنده با اصطلاحات، ادبیات و دسته بندی‌های متفاوت ولی مضمون یکسان[۱].

* تجمیع و دسته بندی تمامی مطالبِ از منابع مختلف در ساختاری جدید و از کل به جزء؛ یعنی تاکید بر درک جامع مخاطبی که شما باشید از کلیت اصول تدوین و سپس آموزش جزئیات و روش‌های متداول، به جای آموزش اسامی و تعابیر متعدد از یک موضوع واحد و ریز کردن بیهوده دسته بندی‌ها.

* استفاده از مثال‌های آشنا، بومی و به روز برای بیان سبک‌ها و روش‌های تدوین و جایگزینی آنها با مثالهای نایاب، کهنه و دور از دسترس منابع فوق الذکر.

با این اوصاف و وقتی که صرف شده با تقریبا با اطمینان می‌توانیم بگوییم در زمینه یادگیری روشها و اصول اجرایی تدوین، پیگیری مطالب این جزوه یعنی مرور موثر و سریع چندین و چند منبع مهم و معتبر موجود در زبان فارسی که فهرستشان ضمیمه این متن هم شده است، و این یعنی از اینجا به بعد شمائید و ذوق هنری و خلاقیت سینماییتان.

اما نکته مهم اینکه تاکید و توجه اصلی بر کاربردی بودن دوره بوده و بنا براین اگر به دنبال تحقیقات ریشه‌ای در ماهیت تدوین و نظریه پردازی هستید راهمان سواست. هرچند اگر در این زمینه‌ها هم سراغمان بیایید دستتان خالی نمی‌ماند.

این دیگ برای چه کسانی میجوشد؟

اما این دوره به درد چه کسانی خواهد خورد و برایشان مفید خواهد بود سوالی ست که ما به آن اینگونه جواب می‌دهیم: درک صحیح از تدوین و شناخت محدودیت‌ها و توانمندی‌هایش، در عمده مراحل ساخت و پس از ساخت فیلم بسیار موثر است، از نگارش فیلم نامه و دکوپاژ یا تقطیع برای تولید گرفته تا نحوه دوربین گذاری و بازیگردانی و دستیاری نور و صدا و تصویر.

بنابراین به طور حتم کارگردانان، فیلم نامه نویسان،تصویربردارانِ مستند و داستانی با نگاه خاص تدوینی و طبیعتا هر که در هر جا قیچی تدوین به دست می‌گیرد، از مطالب این دوره بهره خواهد برد. به ویژه در یکی از بخش‌ها که ذیلا توضیحاتش آمده تمرکز بر تمهیدات و تاثیرات نگاه تدوینی در مرحله تولید است که به جد مورد استفاده کارگردانان و عوامل تولید خواهد بود و احتمالا زحمات زیادی را از دوششان برداشته و یا تاثیرات زیادی را به کارشان می‌افزاید.

محتوای دوره در یک نگاه

اجمالا دوره شامل پنج بخش عمده یک سری بخشهای ویژه و پیشرفته است.

    بخش اول

 درک اهمیت و ماهیت تدوین، که این متن هم تقریبا بخش عمده‌ای از آن بود. در این بخش غرض آشنایی با کلان کاربردها و تاثیرات تدوین+ فهماندن جایگاه تدوین و میزان تاثیر گذاریش در هر ساخت سینمایی و آشنایاندن شما با اهم تعاریف و نظریات سینمایی در این زمینه است.

    بخش دوم

پیش نیازهای شناختی تدوین (که هدف رسیدن به زبانی مشترک برای ادامه دوره است)، شامل آشنایی با ساختار و اجزای اصلی فیلم از نگاه تدوینی، مفاهیم و اصطلاحات تدوین، معرفی مختصر سبک‌ها و اصطلاحات پر کاربرد تدوین و تاریخچه‌ای مختصر از این جادوی مخفی سینما

    بخش سوم

پیش نیازهای تولیدی تدوین، این بخش اساسا برای غیر تدوین گران طراحی شده، یعنی کارهایی که لازم است حین تولید یا حتی قبل از آن با توجه به نیازهای تدوین فراهم شود تا در تدوین مشکلات کمر شکن و خودکُشاننده بروز نکند، عمده ی این بخش تجربیات تدوین گرانی است که در کارهای مختلف نقص‌های تولیدی را دیده اند و راهکارهایی برای در امان ماندن از آنها حین تولید داده اند، اشتباهاتی که تنها با تولید مجدد قابل جبرانند و این یعنی قنطاری[۲] هزینه اضافه یا پذیرفتن اشتباهی مهلک.

    بخش چهارم

عملیات تدوین، در واقع اصل ماجرای ما از اینجا شروع می‌شود، الفبای تدوین، یعنی کجا‌ها می‌شود و کجا‌ها نمی‌شود برش زد و چه شرایطی برای برش لازم است، توضیح در مورد دو حیطه کلی تدوین تداومی و بیانی، نحوه اجرای هر کدام، نکاتی پیرامون تدوین موقعیت‌های مختلف، قانون ۶ تایی‌ها[۳]، تدوین بر اساس موقعیت صحنه(گفتگو، تعقیب گریز، معمایی و…) و نوع فیلم (داستانی، مستند، حادثه‌ای، کمدی، رمز آلود و…)

    بخش پنجم

مراحل کاری اطاق تدوین، شامل آموزش آنچه از لحظه دریافت فیلم‌های خام تا آماده کردن نسخه‌ای که روی پرده سینما می‌رود، البته با رویکرد محوری فن آوری دیجیتال، این بخش اساسا مهندس پسند و کمی یدی است، یعنی نظم کاری و زمان بندی و بحث‌های تکنیکی و دستگاه‌ها و نرم افزار‌ها و اینها. البته این بخش بنای آموزش دادن نرم افزار خاصی را ندارد، هدف آشنایی کلی است.

    ویژه‌ها

اما، می‌ماند دو بحث کلان و بسیار اثر گذار در آموزش دوره که در نتیجه نهایی تدوین هر کاری هم بسیار مهم است و از آنجایی که تمام بحثهای قبلی پیش نیازشان است، ما مجبوریم اینها را به انتهای همه آموزش‌ها موکول کنیم که به شرط حیات یا در قالب مطالب ویژه یا اصلا به عنوان دوره پیشرفته تدوین در موردشان حرف خواهیم زد؛ یکی از این‌ها بحث بسیار کلیدی و عمیق ریتم یا ضرباهنگ و بعدی تجربیات بیان نشده تدوینگران معروف ایران و دنیا در سینمای مستند و داستانی است. که به طور ریشه‌ای کاری پژوهشی و تالیفی است و احتمالا در قالب مصاحبه‌هایی که بعدا به فضل خدا و دعای شما انجام خواهد شد تقدیم می‌گردد.

—————————————-

پامطلبی!

۱- مثلا در مورد برشی خاص اگر چند اسم برایش ذکر شده باشد، ابتدا ماهیت برش توضیح داده شده و بعد اصطلاحات مختلفی که افراد مختلف به کار برده اندآمده است.

۲- یک گاو گنده شکمش پر از طلا (اصطلاح قرآنی)

۳- هواداران وزین تیم محترم  استقلال این قضیه ربطی به خاطرات تلخ شما ندارد.

پایان درس صفر

پژوهشگر: محسن آقایی

درسهای قبلی از این سیر:

+ مقدمه سیر تدوین مقدماتی | درسهایی برای آشنایی با جادوگر مخفی سینما

1+



نظری ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*
*