سیر دروس تدوین مقدماتی

تدوین مقدماتی | درس بیست و نهم: پیش‌نیازهای تولیدی تدوین: فیلم‌نامه ۱

تدوین پختنِ مواد خام است، اما در کیفیت نهایی غذا همان طور که مفصلاً در دروس ابتدایی بحث کردیم کیفیت و تناسب مواد خام اولیه بسیار حائز اهمیت است. بنابراین در این بخش سعی داریم نکاتی را درباره مراحل تهیه مواد خام با شما در میان بگذاریم

از این درس وارد بخش سوم دوره آموزش تدوین می‌شویم، یعنی بخش پیش‌نیازهای تولیدی تدوین.

تدوین پختنِ مواد خام است، اما در کیفیت نهایی غذا همان طور که مفصلاً در دروس ابتدایی بحث کردیم کیفیت و تناسب مواد خام اولیه بسیار حائز اهمیت است. بنابراین در این بخش سعی داریم نکاتی را درباره مراحل تهیه مواد خام با شما در میان بگذاریم، یعنی نکاتی که هدف آن‌ها رسیدن به راش‌ها و مواد خام بهتری برای مرحله تدوین است.

مخاطب این بخش بیش و پیش از تدوینگران، فیلم‌نامه‌نویسان، کارگردانان، بازیگران، صدابرداران و تصویربرداران هستند.

فیلم‌نامه‌نویسی با عینک تدوین

در اولین درس این بخش در مورد توصیه‌ها و نکاتی که حین نگارش فیلم‌نامه باید به آن‌ها توجه شود خواهیم پرداخت. بد نیست متذکر شویم که منظور ما از مرحله فیلم‌نامه در اینجا یعنی تمام کارهایی که مربوط به طراحی و برنامه‌ریزی تولید نماها می‌شود، یعنی از مرحله شکل‌گیری ایده تا آماده شدن برگه‌های فیلم‌برداری یا فهرست نماها، یعنی تمامی مراحل نوشتاری فیلم.

گدار: نوشتن، فیلم‌برداری و تدوین جزئی از یک شیوه کار منسجم است. تدوین شکل دادن به چیزی است که قبلاً طرح شده است و درباره آن اندیشیده‌اند.

تاثیر تدوین در مدیریت تولید

در بعضی موارد توجه به تدوین می‌تواند حتی در مرحله رج زنی نیز تأثیراتی ایجاد کند و یک نوبت فیلم‌برداری را عقب یا جلو بیندازد، چیزی که در ظاهر کاملاً مربوط به برنامه‌ریزی و مدیریت تولید است و اصلاً جزء فرآیندهای هنری فیلم‌سازی مطرح نیست.

بده بستان‌های فیلم‌نامه، صحنه بندی، تقطیع و تدوین

به تعبیری می‌توان گفت همه‌ی کاری که کارگردان باید انجام دهد صحنه بندی فیلم به معنای عام خود است، هر چند استثنائاتی وجود دارد اما می‌توان گفت صحنه بندی[۱] پیش‌شرط تحقق تقطیع[۲] و تقطیع پیش‌شرط تحقق تدوین است و هر سه این عناصر از فیلم‌نامه مشتق می‌شوند.

انواع صحنه بندی

صحنه بندی فضایی و مونتاژی: صحنه بندی ای که کارگردان در فضای داخلی یا عینی قاب دوربین طراحی یا خلق می‌کند، یعنی چیدمان عناصر صحنه و حرکات بازیگران و موقعیت‌ها و دکور را صحنه بندی فضایی می‌گویند. نوع دیگری از صحنه بندی نیز در بین منتقدین و نظریه‌پردازان سینما شناخته شده است که به آن صحنه بندی  مونتاژ می‌گویند، در واقع این نوع صحنه بندی بیشتر تمرکز بر فرآیند تقطیع دارد و بیشتر متکی به نماست تا صحنه، مثلاً در یک صحنه زدوخورد صحنه بندی فضایی شامل حرکات بازیگران در صحنه و تعاملات آن‌ها با عناصر صحنه و از این قبیل دارد اما در صحنه بندی مونتاژیِ همین صحنه تمرکز بر ابعاد قاب، نحوه تنظیم دوربین روی بازیگران، ریتم تدوین و کوتاهی و بلندی نماهاست. همه‌ی این‌ها در حوزه کاری تدوین است.

اهمیت مرحله تقطیع در تدوین نهایی از این جهت است که خروجی مرحله تقطیع[۳]  نقشه فنی و فرمول دقیق ساخت فیلم است همان چیزی که انتظار می رود نسخه مکتوب فیلمِ ساخته شده باشد و حتی جزئیات نماها و نحوه اتصال آن‌ها نیز در آن پیش‌بینی‌شده است، هرچند معمولاً شرایط تولید و تصمیم‌های کارگردان‌ها تقطیع نهایی را تا حدودی تغییر می‌دهد.

فیلم‌نامه‌های آهنین، تدوین در دوربین

در کارهایی که فیلم‌نامه محکم و خوبی دارند و در خلال تولید کمترین تغییر را دارند یا تغییر ندارند و به دقت هم بازی، کارگردانی و تولید شده‌اند، تدوین گر کار زیادی ندارد، فقط کافی است، بهترین قسمت برداشت‌ها را با کارآمدترین روش و رعایت ریتم و ضرباهنگی مناسب به هم متصل کند؛ چرا که کار او را قبلاً کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس در مرحله پیش‌تولید انجام داده‌اند.

حتی در فیلمی مثل طنابِ هیچکاک که با اندک اغماضی می‌توان گفت اصلاً تدوین نداشته است. صرفاً ده نمای بزرگ به یکدیگر متصل شده‌اند.

حتی گاهی عکس این جریان هم اتفاق می‌افتد، یعنی نوشتن فیلم‌نامه بر اساس تدوین، به عنوان مثال آیزنشتاین فیلم‌نامه رزم‌ناو پوتمکین را بر اساس تدوین و نماهای مورد نیازش نوشت و سپس فیلم‌برداری و تدوین را انجام داد. کل زمان فیلم‌برداری تا اکران روی پرده چیزی کمتر از دو ماه زمان برد. سپتامبر و نوامبر ۱۹۲۵

البته باید در نظر داشت این شیوه کاری ممکن است خطرات و آسیب‌های بسیاری داشته باشد، چرا که موفقیت در این شیوه‌ی تدوین فقط از عهده نوابغ بر می‌آید، کسانی مثل هیچکاک و جان فورد، فیلم‌سازان بسیار دقیقی که به کمک ذهن‌های فوق‌العاده بصری خود قادر بودند فیلم‌هایشان را قبل از تصویربرداری ببینند و اصطلاحاً در دوربین تدوین می‌کردند. نسبت فیلم خام تولیدشده و فیلم تدوین‌شده نهایی توسط این قبیل فیلم‌سازان از همکاران فیلم‌ساز خود همواره کمتر بوده است.

با همه این اوصاف روال عادی بین سینماگران استفاده از حداکثر توان تولیدی و گرفتن نماهای پشتیبان برای رسیدن به نقطه مطلوب است، یعنی معمولاً چندین برداشت از زوایای مختلف برای هر رویداد.

به عنوان یک نمونه شاخص می‌توان به فیلم اینک آخرالزمان فرانسیس فورد کاپولا اشاره کرد، برای این فیلم چیزی حدود ۲۰۰ ساعت راش تهیه شده بود، کارگردان سر صحنه هرچیزی به ذهنش رسیده بود را امتحان کرده بود، همین هم باعث شد تا تدوین این فیلم با ۳ تدوینگر و باصرف روزانه ۱۲ ساعت کاری، یک سال و سه ماه (و دو روز!) تمام زمان برد. (احتمال دارد آقوی هم ساده در خاطراتشان به تدوین این فیلم هم اشاره‌ای کرده باشند.

به عنوان یک شاخص و معیار ارزیابی بد نیست بدانید در هالیوود که چرخه تولید فیلم بسیار دقیق و صنعتی شده و اقتصادی است و همه چیز در بسنده‌ترین حالت خود قرار دارد، تقریباً ۲۰ برابر طول نهایی هر فیلم، راش تولید می‌شود. این یعنی فیلم‌نامه‌نویس و کارگردان در تصویر صحنه‌ها به قدرت انتخاب بیشتری نیاز داشته‌اند تا کارشان سر و شکل بگیرد.

بنا به قولی راش‌های تولیدشده در یک فیلم معمولی در سینمای هالیوود می‌تواند فاصله بین دو شهر لاس وگاس و لس‌آنجلس را پر کند. یعنی چند کیلومتر؟

در هر حال چیزی که قطعی است این است که فیلم‌نامه‌نویس و کارگردان لازم است با تدوین، قابلیت‌ها و ضعف‌هایش کاملاً آشنایی داشته باشند. راجر کریتندن در کتاب تدوین فیلم و ویدئو سؤالی را مطرح می‌کند، اینکه:

«هر کارگردانی هنگام فیلم برداری با یک پرسش بنیادی روبه روست، اینکه چگونه فیلم برداری کنم تا بهترین راش ها را هنگام تدوین داشته باشم؟»

در درس‌های بعدی تلاش می‌کنیم به این سوال پاسخ دهیم.

نویسنده: محسن آقایی


[۱]  میزانسن

[۲]  دکوپاژ

[۳]  دکوپاژ یا تهیه shooting script


درس های قبلی از این سیر:

+تدوین مقدماتی | درس بیست و هشتم: تاریخچه تدوین ۴

+تدوین مقدماتی | درس بیست و هفتم: تاریخچه ای از تدوین ۳

+تدوین مقدماتی | درس بیست و ششم: تاریخچه ای از تدوین ۲

 

0



نظری ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*
*